– اقمولا وبلىسىندا عىلىمي ازىرلەمەلەردى وندىرىسكە ەنگىزۋ قالاي جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر؟
– وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى جانە جەر قاتىناستارى باسقارماسىنىڭ قولداۋىمەن ارنايى بيۋدجەتتىك باعدارلاما ىسكە اسىرىلۋدا. ونىڭ باستى ماقساتى – كليماتتىڭ وزگەرۋى مەن توپىراقتىڭ قازىرگى جاعدايىن ەسكەرە وتىرىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ. عىلىمي ازىرلەمەلەر ءوڭىردىڭ ءارتۇرلى توپىراق-كليماتتىق ايماقتارىندا ورنالاسقان ارنايى ىرىكتەلگەن پيلوتتىق شارۋاشىلىقتاردا سىناقتان وتكىزىلۋدە. بۇل زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن ناقتى وندىرىستىك جاعدايعا بەيىمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
– ءوڭىر ەگىستىكتەرىندە ارامشوپتەردىڭ قانداي تۇرلەرى ءجيى كەزدەسەدى؟
– تاجىريبە كورسەتكەندەي, ارامشوپتەن تولىق تازا ەگىستىك ءىس جۇزىندە جوق. كوپتەگەن القاپتاردا لاستانۋ دەڭگەيى ورتاشا نەمەسە جوعارى. توپىراقتىڭ جىرتىلاتىن قاباتىندا ءبىر گەكتارعا شاققاندا 100 ميلليوننان 3–4 ميللياردقا دەيىن ءارامشوپ تۇقىمى جينالۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار كوپجىلدىق ارامشوپتەردىڭ ۆەگەتاتيۆتىك كوبەيۋ قورلارى دا وتە مول. ەگىستىكتەردە ءجيى كەزدەسەتىن تۇرلەرگە كادىمگى س ۇلىباس (وۆسيۋگ), تاۋىق تارىسى, جاسىل جانە كوكشىل قىلتاناق, ءيىسسىز تۇيمەداق, دالا يارۋتكاسى جاتادى. ال كوپجىلدىق ارامشوپتەردەن دالا شىرماۋىعى, لوزالى سۇتتىگەن, جاتاعان بيدايىق پەن دالا وشاعانىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى.
– بۇل ارامشوپتەر بيداي ءۇشىن نەلىكتەن اسا قاۋىپتى؟
– ارامشوپتەردىڭ زياندىلىعى ولاردىڭ بيولوگيالىق ەرەكشەلىكتەرىمەن جانە اگروتەحنيكالىق تالاپتاردىڭ تولىق ساقتالماۋىمەن تىكەلەي بايلانىستى. ولار توپىراقتاعى قورەكتىك زاتتاردىڭ تەپە-تەڭدىگىن بۇزىپ, سۋ-اۋا, جىلۋ جانە جارىق رەجيمىنە كەرى اسەر ەتەدى. ناتيجەسىندە توپىراق قۇنارلىلىعى تومەندەيدى. مىسالى, س ۇلىباس, دالا وشاعانى مەن لوزالى سۇتتىگەن ۆەگەتاتسيانىڭ كەي كەزەڭدەرىندە مادەني داقىلدارعا قاراعاندا 1,5–2 ەسە كوپ ىلعال پايدالانادى. سونىڭ سالدارىنان تامىر ايماعىنداعى توپىراق ىلعالدىلىعى 2–5 پايىزعا دەيىن ازايادى. س ۇلىباس بيداي ءونىمىن 15–40 پايىزعا دەيىن تومەندەتسە, جاتاعان بيدايىق قۋاتتى تامىر جۇيەسى ارقىلى ەگىستىكتى تەز باسىپ, مادەني وسىمدىكتەردى تۇنشىقتىرادى.
– ارامشوپتەرمەن كۇرەستە قانداي ادىستەر ءتيىمدى؟
– ۋاقتىلى ءارى دۇرىس جۇرگىزىلگەن توپىراق وڭدەۋ بىرجىلدىق جانە كوپجىلدىق ارامشوپتەردىڭ سانىن 50–60 پايىزعا دەيىن ازايتا الادى. قازىرگى تاڭدا اۋىل شارۋاشىلىعىندا مينيمالدى وڭدەۋ تەحنولوگيالارى – اۋدارماي جىرتۋ, اڭىز قالدىرۋ, مۋلچيروۆانيە كەڭىنەن قولدانىلۋدا. بۇل تاسىلدەر ارامشوپتەردىڭ تىرشىلىك ەتۋ جاعدايىن تۇبەگەيلى وزگەرتەدى. ەڭ باستىسى – كۇرەستى كەشەندى جۇرگىزۋ. كلاسسيكالىق اگروتەحنيكالىق ادىستەردى زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن جانە حيميالىق باقىلاۋمەن ۇيلەستىرۋ عانا ناقتى ناتيجە بەرەدى.
– فەرمەرلەرگە قانداي كەڭەس بەرەر ەدىڭىز؟
– قازىرگى ينتەنسيۆتى ەگىنشىلىك جاعدايىندا ارامشوپتەرمەن كۇرەس – ونىمدىلىكتى ارتتىرۋدىڭ نەگىزگى تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى.فەرمەرلەرگە ارامشوپپەن لاستانۋ دەڭگەيىن تۇراقتى باقىلاۋدى, اۋىسپالى ەگىستى ساقتاۋدى, ساپالى تۇقىم پايدالانۋدى, گەربيتسيدتەردى وڭتايلى مەرزىمدە قولدانۋدى جانە اسەر ەتۋشى زاتتاردى الماستىرىپ وتىرۋدى ۇسىنامىن. ارامشوپتەردىڭ بيولوگيالىق ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرىپ, عىلىمي نەگىزدەلگەن كەشەندى ءتاسىلدى قولدانۋ – تۇراقتى ءونىم مەن اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى تابىستىڭ كەپىلى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
نازەركە جۇماباي,
«Egemen Qazaqstan»
